Studiereis 2012

Door Marlieke ten Brinke

Ook dit jaar is het Molengraaff Dispuut op studiereis geweest naar een verre bestemming om kennis te maken met het (privaat)recht in andere jurisdicties. Met een afvaardiging van 18 studenten stapten we 21 april jongstleden in het vliegtuig naar een stad aan de andere kant van de evenaar: Kaapstad. Het was een week vol met interessante activiteiten, zowel op juridisch gebied als op cultureel en sociaal gebied. Het Molengraaff Dispuut heeft kennis gemaakt met de politiek, het onderwijs, de advocatuur & rechterlijke macht en het bedrijfsleven in Zuid-Afrika. Daarnaast hebben we ook veel gezien van de natuur en cultuur die Kaapstad rijk is. Dit alles heeft gezorgd voor een ontzettend leerzame, interessante en mooie week.

Kaapstad

De eerste dag hebben we een bustour door de stad gedaan om zo op een leuke en snelle manier Kaapstad een beetje te verkennen. Vanaf het dak van de dubbeldekkerbus kregen we een goede indruk van onze bestemming. Kaapstad is een prachtige stad, maar ook een stad met vele gezichten. Enerzijds lijkt het op een westerse stad met haar luxe oorden als Camps Bay en Clifton, grote villa’s met zwembaden en de vele restaurants en hippe bars. Anderzijds liggen iets buiten het centrum van de stad enorme townships waar miljoenen mensen in kleine op elkaar gestapelde hutjes wonen en in zeer armoedige omstandigheden leven.

Waar je ook in de stad bent, overal zie je de Tafelberg. Een bezoek aan deze wereldberoemde platte berg mocht uiteraard niet op het programma ontbreken. Daarom zijn we aan de voet van de Tafelberg uitgestapt, om deze vervolgens te beklimmen. Na een heftige klim van ruim 2,5 uur had iedereen de top bereikt. De berg was deze dag niet gehuld in een wolkendeken, waardoor het uitzicht vanaf de top prachtig was!

Politiek

Na een beeld te hebben gekregen van de stad, stond de tweede dag in het teken van de politiek. ’s Ochtends hebben we een bezoek gebracht aan het Nederlandse Consulaat in Kaapstad. Daar kregen we een presentatie over de werkzaamheden van het Consulaat en de nieuwe ‘economische diplomatie’ van Buitenlandse Zaken. Het Consulaat speelt al jaren een belangrijke rol in de bevordering van Nederlandse handel in de Western-Cape en ook vandaag de dag doet het Consulaat veel om Nederlandse bedrijven die zaken (willen) doen in Zuid-Afrika te steunen.

In de middag stond een bezoek aan het Zuid-Afrikaanse parlement op de planning. We kregen een uitgebreide rondleiding en de gids vertelde ondertussen over het parlement en haar geschiedenis. Vandaag de dag is de ANC, de partij van Nelson Mandela, de grootste partij in Zuid-Afrika met 264 van de 400 zetels. Dit terwijl 20 jaar geleden de zwarte bevolking nog niet eens het recht had om te stemmen. Het wordt ons echter duidelijk dat ondanks grote veranderingen en verbeteringen vele problemen nog steeds spelen en de Zuid-Afrikaanse politiek blijft worstelen om de ‘erfenis van de Apartheid’ te boven te komen. De gevolgen van de heftige geschiedenis van Zuid-Afrika zijn nog duidelijk zichtbaar. De werkloosheid is ontzettend hoog en de blanke bevolking verdient nog altijd veel meer dan de zwarte bevolking. Naast armoede zijn criminaliteit, corruptie en aids een groot probleem.

Onderwijs

De derde dag  in Kaapstad stond het onderwijs centraal. In de ochtend hebben we een bezoek gebracht aan een basisschool in een van de grootste townships van Kaapstad, Khayelitsha. De Nomsa Mapongwana Public Primary School is een basisschool met meer dan 1100 leerlingen tussen de 6 en 15 jaar. Aangekomen bij de school kregen we een rondleiding door de directeur. Hij liet ons de verschillende klaslokalen zien waarin de kinderen met zo’n 40 leerlingen per klas les krijgen en vertelde over het reilen en zeilen van de school. Om de school lag een leeg grasveld. Toen iemand vroeg waarom het terrein braak lag, vertelde het schoolhoofd ons dat hier niks voor de kinderen kan worden neergezet, omdat er in eerste plaats geen geld voor is en als dat er zou zijn, de spullen binnen de kortste keren zouden worden gestolen. Voorafgaande aan het vertrek hadden alle deelnemers van de studiereis Engelstalige boekjes verzameld voor de school. Deze boekjes hebben we aan de school overhandigd, waarvoor ze erg dankbaar waren. Ter afscheid werd er voor ons gezongen en gedanst door de kinderen. Het bezoek aan de school heeft een diepe indruk op iedereen achtergelaten. Het is met gemengde gevoelens dat we daarna weer in onze airconditioned bus stapten voor het volgende ‘onderdeel van het programma’.

Na het bezoek aan de basisschool gingen we naar een universiteit, namelijk naar The University of Western Cape. Deze universiteit was voorheen een apartheidsonderwijsinstelling, maar is tegenwoordig een van de betere universiteiten van Zuid-Afrika. In verschillende groepjes kregen we een rondleiding door studenten van UWC. Daarna volgden we twee korte colleges. Het eerste college ging over de grondslagen van het Zuid-Afrikaanse recht. Het Zuid-Afrikaanse recht dat deels gebaseerd is op het Nederlandse recht, heeft zich de afgelopen decennia sterk ontwikkeld. Een belangrijke ontwikkeling is de invoering van de nieuwe Constitutie in 1996. Maar de ontwikkelingen brengen vervolgens weer allemaal vragen met zich mee. Het tweede college ging dan ook over het effect en de gevolgen van de Constitutie op eigendomsrechten.

Na de inhoudelijke colleges volgde een interactief debat. De studenten van het Molengraaff Dispuut gingen in discussie met de top 40 rechtenstudenten van UWC over een recente uitspraak van hun Constitutionele Hof, le Roux vs. Dey. Deze zaak bracht allerlei interessante constitutionele vragen aan de orde over de verhouding tussen ‘freedom of expression’ en ‘right to private life’. Aan de hand van verschillende stellingen, werden er groepen ‘voor’ en ‘tegen’ gevormd en kwam er een zeer bevlogen en interessante discussie op gang. Als afsluiter was er nog een gezellige borrel. Het was ontzettend leuk om te zien dat de Nederlandse en de Zuid-Afrikaanse studenten met elkaar stonden te kletsen alsof ze elkaar al veel langer kenden dan die ene dag. Al met al was het een zeer geslaagde middag bij UWC.

Advocatuur & Rechterlijke macht

Als privaatrechtelijk dispuut kan een bezoek aan de Zuid-Afrikaanse (civiele) advocatuur natuurlijk niet ontbreken. Op de vierde en de vijfde dag bezochten we respectievelijk het kleinere kantoor Bisset Boehmke McBlain en het grootste advocatenkantoor van Afrika, Edward Nathan Sonnenberg (ENS).

Bij Bisset kregen we een uitleg over het Zuid-Afrikaanse procesrecht en hun court system. Het was zeer interessant om te horen hoe het in andere landen werkt met de verschillende rechtsgangen, beroepsmogelijkheden enzovoort. Vooral het verschil tussen attorneys en advocates deed veel vragen rijzen bij de studenten. Omdat je in de praktijk pas echt ziet hoe het gaat, namen een aantal medewerkers van Bisset ons mee naar een Magistrates Court en een High Court. Hier hebben we verschillende zittingen bijgewoond, wat ontzettend interessant en leuk was.

Het bezoek aan ENS is weer heel anders en doet sterk denken aan de kantoren zoals we die op de Amsterdamse Zuid-as kennen.  Het is een groot indrukwekkend gebouw, we werden opgevangen door een recruiter en onze naamkaartjes lagen bij binnenkomst al voor ons klaar. In de lift hing zelfs een tv-scherm met nieuwsberichten waar af en toe: “ENS welcomes her friends of the Molengraaff Dispuut’ voorbij flitste. In een imposante seminarzaal werd een lezing gegeven over de verschillen tussen het Nederlandse en het Zuid-Afrikaanse recht. Daarnaast was er gelegenheid voor vragen, waarvan door de studenten gretig gebruik werd gemaakt. Verder kregen we een rondleiding door het prachtige en luxe kantoor en werd afgesloten met een heerlijke lunch.

Bedrijfsleven

Om ook iets te leren over het bedrijfsleven in Kaapstad en Zuid-Afrika, gingen we na ons bezoek aan Bisset ook nog langs bij de Cape Chamber of Commerce. Dit is een organisatie die de belangen behartigt van vele nationale en internationale bedrijven. De organisatie bestaat sinds 1804 en heeft ruim 3000 leden. De Cape Chamber organiseert verschillende evenementen, helpt bedrijven opstarten, adviseert en ondersteunt bedrijven en lobbyt ten behoeve van haar leden. Bij de Cape Chamber werden we hartelijk ontvangen en kregen we een uitgebreide presentatie over het economisch klimaat in Kaapstad en de Western Cape. Bovendien was de president van de Chamber aanwezig. Hij vertelde over de werkzaamheden van de Chamber en er was gelegenheid om hem vragen te stellen. Ook hier werden we niet naar huis gestuurd met lege magen. Onze contactpersoon Arifa Parker had gezorgd voor heerlijke hapjes en drankjes.

Natuur en cultuur

Naast het beklimmen van de Tafelberg hebben we nog veel meer moois in Kaapstad en omgeving gezien. Zo zijn er prachtige witte stranden, mooie wijngebieden en kan je zowel naar de Atlantische als de Indische oceaan. Daarnaast kan je bijzondere diersoorten in het wild zien zoals walvissen, dolfijnen en pinguïns.

Qua culturele activiteiten is er ook ontzettend veel te doen in Kaapstad. Op 27 april hebben we een bezoek gebracht aan Robbeneiland. Dit was een bijzondere dag, het was namelijk Freedom Day. Dit is een belangrijke dag voor de inwoners van Zuid-Afrika, omdat op deze dag stil wordt gestaan bij de eerste democratische verkiezingen gehouden op 27 april 1994. Het bezoek aan Robbeneiland was zeer indrukwekkend. We kregen een rondleiding door de gevangenis waar Nelson Mandela en andere apartheidsstrijders jaren hebben vastgezeten. De rondleiding werd gegeven door een ex-gevangene die met zijn aangrijpende verhalen een diepe indruk op iedereen maakte.

Naast de vele activiteiten was er ook nog genoeg tijd voor de studenten om elkaar en de stad beter te leren kennen. Bijna iedere avond is de hele groep gezamenlijk uit eten geweest waarna meestal werd afgesloten met een dansje in een van de vele clubs in Kaapstad. Het was een onvergetelijke week vol leerzame, indrukwekkende, mooie en gezellige momenten!

Wij willen bij deze dan ook nogmaals alle sponsoren, docenten en contactpersonen hartelijk bedanken voor het mede-mogelijk maken van deze bijzondere reis!

Namens alle deelnemers aan de studiereis,

Marlieke ten Brinke